Bir çocuğun başarısını belirleyen en önemli faktör, ailesinin tutumu, başarıyı tanımlama şekli ve çocuğunun eğitim hayatı ile ilgili aldığı kararlardır.

Çocuklara sorumluluk duygusu aşılamak adına sorumluluk kazandırmanın en uygun olduğu belli bir yaş yoktur ancak çocuğun kendi başına bir işi yapmaya istekli ve hazır olduğu zamanlar vardır. Böyle zamanlar fırsat bilinmeli ve ona sorumluluk alması için olanak sağlanmalıdır.

Çocuğun gelişimine uygun sorumluluklar verilmeli, sorumluluklar yerine getirildiğinde de övülmeli ve takdir edilmelidir.

Sorumluluğun gelişiminde çocuklar büyüklerini model alır, onlardan gördüklerini öğrenirler. Anne-babalar çocuklarının nasıl davranmalarını istiyorlarsa kendileri de o şekilde davranmalıdırlar. Emir verme metodu ile sorumluluğun gelişmeyeceği unutulmamalıdır.

Çocuk ile doğru iletişim kurmak için,   eleştiri yapmadan, sözünü bölmeden sonuna kadar çocuğun konu ile ilgili söyleyeceklerini dinlemek sağlıklı olur.

Çocukta davranış sorunu,  bebekliğinden başlayarak her karşılaşıldığında doğru müdahale ederek ve tutarlı olmak yolu ile kontrol altına alınabilir.

Çocukla ebeveyn çatışmaları çocuğun kendi ayakları üzerinde durmayı ve otorite ile iletişim kurmayı öğrenmesi açısından yararlı ve gereklidir.

Çocuk sürekli yalan söylüyorsa, gelişimsel açıdan bakıldığında yalan söylemek çoğunlukla anlaşılabilir olsa da,  yalan söylemek süreklilik gösteriyorsa çocuğun bir sorunu olduğunu gösterir. Bu davranışın altında yatan neden bulunmalıdır.

Anne-baba ayrılsalar bile çocuğun sağlıklı gelişimi, takibi, eğitimi ve özel günleri ile ilgili (doğum günü, mezuniyet, düğünler vb.) medeni bir iletişim içinde olmalıdırlar.

Çocuklarla iletişimde ödül ve cezanın rolünde suçun oluşmasını önleyici açıklamalar, olayları önceden kontrol etme, olumlu örnek olma, sınırlar koyma, çevreyi değiştirme, iyi alışkanlıklar geliştirme, problem çözme becerisi kazandırma gibi yöntemlerle olumsuz davranışın oluşmasına engel olma ve ceza verme sayısını azaltma sağlanmalıdır.

Ceza vermek gerektiği durumlarda da bir suça yalnızca bir ceza verilmesine dikkat edilmelidir.

Toplum olarak ödül verme ve alma sayımızı az. Dolayısıyla ödül ne kadar çok verilirse gerek motivasyon gerek özgüven geliştirme açısından o kadar faydalıdır.

Sorumluluklarını çocuğun kendisinin seçmesine olanak sağlanabilir. Böylece kendi yaşına göre yapabileceği görevler seçilmiş olur.

Bunun için aşağıdaki sorumluluk listesinden yararlanılabilir;

- Yatağını  toplamak,
- Oyuncaklarını toplamak,
- Okul çantasını düzenlemek,
- Okul eşyalarını korumak,
- Kıyafetlerini kirli sepetine koymak,
- Sofra kurmak,
- Aldığı eşyayı yerine koymak,
- Çiçeklere su vermek,
- Çöpü atmak,
- Evde hayvanı varsa beslemek,
- Boş zamanlarını ve ödev yapma zamanlarını planlamak,
- Kendisine kolay hazırlanabilir yemek yapmak,
- Alış-veriş yapmak,
- Alış veriş torbalarını düzenlemek,
- Alınan ürünleri yerleştirmek,
- Harçlığını nasıl değerlendireceğini planlamak,
- Parasını korumak…

Çocuklara sorumluluk verilirken her şeyin aşırısından kaçınılmalıdır. Her konuda olduğu gibi bu konuda da sihirli sözcük “Denge” dir.

Çocuğa aşırı yük yüklenmemelidir. Yaşına uygun olmayan yükler verildiğinde, bir süre sonra yapabileceği sorumlulukları da yerine getirmemeye başlayabilir.

Kardeş kıskançlığından doğan çocukların ebeveynlerle iletişimindeki olumsuzlukları ortadan kaldırmak için, çok sık her iki çocuğa da çok sevildiğini söylemek, her ikisine de “dünyadaki hiç kimsenin onun yerini alamayacağını” ifade etmek, her birinin biricik olduğunu ve çok sevildiğini vurgulamak yararlı olur.

Agresif çocuklarla ebeveynler kendileri sakin iken iletişim kurmalıdır. Anne-baba aynı dili konuşmalı, birbirinden haberdar olmalı, tutarlı olmalı ve önce “hayır” sonunda usanıp “evet” dememelidir. Sağduyulu davranmak da  sorunları büyük ölçüde çözecektir.

Kaynak:
Zafer Selma Köktuna
Uzman Psikolojik Danışman
Ergen, Yetişkin, Çift ve Aile Terapisti